تجارت ايران و روس در اثر فعاليت راه‌آهن ماوراء بحر خزر بهتر است ارقام فوق را با آنچه در نه ماه اول سال 1886 بود مقايسه كنيم . اين خطآهن ماوراء درياى خزر در دسامبر 1885 به عشق‌آباد رسيد . از ژانويه تا اكتبر 1886 صادرات از ايران به عشق‌آباد 37000 ليره بود و جمع كل براى سال 1889 چنان كه فوقا ذكر نمودم مترادفا 111500 ليره و 110400 ليره بود به عبارت ديگر صادرات در ظرف سه سال تقريبا دو برابر شد و حال آنكه واردات هم درست سه برابر ترقى كرده است . 4 - صادرات به هندوستان - در مقابل ارقام چشم‌گير مزبور مقدار صادرات به هند انگليس را مىتوان جمعا 39000 ليره وانمود كرد كه تقريبا همهء آن هم از مبدأ خراسان است و ترياك بطور كلى براى بازار چين مىباشد . ده سال پيش جمع محصول ترياك در خراسان فقط 17920 پوند بود . ارزش صادرات غير از آنچه در خود اين ايالت مصرف مىشود در حدود 37100 ليره به هندوستان و معادل 14300 ليره به اسلامبول است كه جمعا 51400 ليره مىشود . تجارت ايران و افغانستان - براى آنكه بررسى خود را دربارهء تجارت خراسان تكميل كنيم بايد ارقام تجارت ايران و افغانستان را هم بيفزاييم . اختلاف مختصرى در تجارت وارداتى و صادراتى دو طرف ديده مىشود و هريك متساويا حوايج طرف ديگر را رفع نمىكنند درحالىكه افغانستان پالتوى پوستى ( پوستين ) محصول اختصاصى خود را به ايران مىفرستد و قسمت عمدهء صادرات ايران اجناس روسى و قند و فلزآلات است ارزش صادرات خراسان را به افغانستان بالغ بر 18300 ليره تخمين زده‌اند و واردات از افغانستان به خراسان 17300 ليره . جمع كل - اگر كل ارقام را جمع كنيم به رقم فرضى ميزان تجارت خراسان پى خواهيم برد :